Je zegt dat MFA overal aanstaat. Wie heeft dat eigenlijk gecontroleerd?

Gepubliceerd op

Het verschil tussen wat je verklaart en wat er is ingericht, en wie dat verschil hoort te zien.

Samenvatting

Op een vragenlijst voor een audit, een verzekeraar of een klant vink je bij MFA ja aan. Dat is ook het beleid. Toch staan er in de praktijk accounts buiten: serviceaccounts zonder mens erachter, gedeelde mailboxen zonder duidelijke eigenaar, en accounts die ooit met sms zijn ingesteld. Elke uitzondering had op dat moment een goede reden, maar raakt daarna uit beeld. Hieronder lees je waarom het eigen team ze niet ziet, en hoe je ze zichtbaar en beheersbaar maakt zonder ze allemaal te verbieden.

Je vinkt ja aan, en dan komt er een overzicht

Je vult een vragenlijst in voor een audit, een verzekeraar of een klant. Een van de vragen: is meervoudige authenticatie (MFA) voor alle accounts ingeschakeld? Je vinkt ja aan. Dat is ook het beleid. Het is ooit zo ingericht, het staat in het beveiligingsdocument en niemand heeft klachten gehoord.

Dan komt er een overzicht op tafel waarin toch accounts staan zonder MFA. Of accounts met een methode die je niet had verwacht. De eerste reactie is begrijpelijk. Hoe kan dat? Om hoeveel accounts gaat het? En waarom heeft niemand dit eerder gezien?

Dit artikel gaat niet over waarom MFA belangrijk is. Dat weet je al. Het gaat over het verschil tussen wat je verklaart en wat er werkelijk is ingericht. En over de vraag wie dat verschil hoort te zien.

Beleid en inrichting zijn twee verschillende dingen

Een beleid zegt wat er moet gebeuren. De inrichting bepaalt wat er gebeurt. Meestal liggen die dicht bij elkaar. Maar er zijn plekken waar ze uit elkaar groeien, zonder dat iemand een fout maakt.

Denk aan:

  • Serviceaccounts. Accounts waarmee een applicatie, scanner of koppeling inlogt. Daar zit geen mens achter die een code kan invoeren. Daarom worden ze bij de inrichting regelmatig bewust uitgezonderd. Bij koppelingen tussen systemen hoort daar vaak ook toegang van een leverancier bij.
  • Gedeelde mailboxen. Een algemeen adres voor informatie, facturen of support. Wie gebruikt het, wie is eigenaar en welke aanmeldregels gelden ervoor? Dat is niet altijd duidelijk.
  • Oudere methoden. Een account dat ooit met sms is ingesteld, heeft technisch gezien MFA. Maar sms geldt als een oudere vorm. Of zo'n account in je overzicht als 'MFA aan' of als uitzondering verschijnt, hangt af van waar je kijkt.

Elk van die uitzonderingen had op het moment zelf een goede reden. Het probleem is niet dat ze bestaan. Het probleem is dat ze uit beeld raken. Onvolledige MFA is ook een van de vijf plekken waar het in het mkb structureel misgaat: aan voor de mail, maar niet voor de VPN, de boekhouding of de beheeraccounts.

Waarom het eigen team de uitzonderingen niet ziet

Als een uitzondering eenmaal is gemaakt, verdwijnt ze naar de achtergrond. Daar zijn een paar redenen voor.

Je kijkt naar het beleid, niet naar de accounts. Een regel die MFA verplicht stelt voor alle gebruikers ziet er in het beheerportaal goed uit. Wie niet doorklikt naar de lijst met uitgesloten accounts of groepen, ziet niet dat er een uitzondering onder hangt.

Monitoring meldt wat afwijkt, niet wat bewust is ingesteld. Een uitzondering die met opzet is gemaakt, is voor een monitoringsysteem geen afwijking. Het is de gewenste situatie. Er gaat dus geen signaal af.

Niemand is eigenaar van de uitzonderingslijst. De beheerder die het account aanmaakte, is misschien al lang met iets anders bezig. De beheerpartij gaat ervan uit dat de organisatie weet wat er is afgesproken. De organisatie gaat ervan uit dat de beheerpartij het in de gaten houdt. Zo kijkt uiteindelijk niemand.

Er is geen moment waarop het opnieuw wordt bekeken. Uitzonderingen ontstaan tijdens een project of een migratie. Daarna is er zelden een vast moment om de vraag te stellen: is deze uitzondering nog nodig?

Geen van deze oorzaken is onwil. Het is een gevolg van hoe beheer in de praktijk kan verlopen: veel aandacht bij de inrichting, weinig aandacht voor wat er daarna blijft hangen.

Wat wel werkt

De oplossing is niet om alle uitzonderingen in een keer te verbieden. Sommige zijn nodig om te kunnen werken. Wat wel werkt, is ze zichtbaar en beheersbaar maken.

Maak een uitzonderingsregister. Een eenvoudige lijst is genoeg. Welk account, waarom het buiten MFA valt, wie de eigenaar is en welke aanvullende maatregel geldt. Bijvoorbeeld dat inloggen alleen vanuit bepaalde locaties of netwerken mag.

Leg vast wie kijkt. Spreek af wie verantwoordelijk is voor het signaleren van uitzonderingen. Is dat het eigen team, de beheerpartij of allebei? Als het niet is vastgelegd, gaat iedereen ervan uit dat een ander het doet.

Plan een vast controlemoment. Bijvoorbeeld elk kwartaal of elk halfjaar. Loop dan de lijst door. Zijn alle uitzonderingen nog nodig? Zijn er nieuwe bijgekomen? Kunnen accounts met sms over naar een sterkere methode? Microsoft werkt zelf ook die kant op: gedeelde links krijgen standaard een vervaldatum, zodat toegang niet eeuwig blijft staan. Een uitzondering verloopt niet van zichzelf, dus die datum zet je er zelf bij.

Laat je verklaring aansluiten op de werkelijkheid. In een audit is 'MFA staat aan, met deze gedocumenteerde uitzonderingen en deze aanvullende maatregelen' een sterker antwoord dan 'MFA staat overal aan'. Het eerste kun je onderbouwen. Het tweede houdt alleen stand zolang niemand een overzicht opvraagt. Dat onderscheid komt ook terug bij NIS2 en de Cyberbeveiligingswet: daar gaat het om maatregelen die je niet alleen op papier, maar ook in de dagelijkse praktijk kunt aantonen.

Expert insight

Een verklaring die niemand heeft nagelezen is geen verklaring, het is een aanname.

Wat ik in de praktijk zie, is dat de vraag 'staat MFA overal aan' vrijwel altijd met ja wordt beantwoord, en vrijwel nooit door iemand die diezelfde week een lijst met accounts heeft opengeslagen. Dat is geen onwil. De vraag wordt gesteld aan de persoon die het beleid kent, en in het beleid staat het netjes. De uitzonderingen zitten een laag lager, bij de mensen die de inrichting hebben gedaan, vaak jaren eerder en met een goede reden.

Wat me daarbij opvalt: het gaat bijna nooit over de techniek. Een serviceaccount zonder MFA is een beheersbaar risico als je weet dat hij er is, wie hem bezit en wat je er verder omheen hebt gezet. Datzelfde account is een echt probleem als niemand het antwoord op die drie vragen weet. Het verschil tussen die twee situaties is geen tool, het is eigenaarschap. En eigenaarschap gaat zelden stuk op kwade wil, het gaat stuk op de aanname dat een ander het bijhoudt.

Mijn advies aan directies is daarom niet om strenger te worden over uitzonderingen. Het is om er twee dingen bij te vragen: waar staat de lijst, en wie loopt hem wanneer door? Als die twee antwoorden er zijn, kun je een vragenlijst ondertekenen en weet je ook waarom. Ontbreken ze, dan verklaar je iets wat je niet hebt gecontroleerd, en dat is een groter risico dan de uitzondering zelf.

Jasper Baijense

Jasper BaijenseAlgemeen Directeur

Wat je morgen zelf kunt doen

Je hebt hier geen groot project voor nodig. Begin klein.

  1. Vraag een lijst op van alle accounts met hun aanmeldmethode. Niet het beleid, maar de accounts zelf. Kijk welke accounts geen MFA hebben en welke alleen sms gebruiken.
  2. Zoek de uitzonderingen in je aanmeldregels. Welke gebruikers, groepen of accounts zijn uitgesloten? Schrijf ze op.
  3. Zet bij elke uitzondering een reden en een eigenaar. Weet niemand waarom een account is uitgezonderd, dan is dat je eerste actiepunt.
  4. Stel een vraag aan je beheerder of beheerpartij. Waar ligt vast welke accounts bewust buiten MFA vallen, en wie kijkt daar periodiek naar?
  5. Zet een terugkerende afspraak in de agenda om de lijst opnieuw door te lopen.

Na deze stappen weet je wat je met recht kunt verklaren. En als iemand een overzicht opvraagt, weet je al wat erin staat.

Is een uitzondering op MFA altijd een probleem?

Nee. Sommige uitzonderingen zijn nodig om te kunnen werken, bijvoorbeeld een serviceaccount waarmee een applicatie of koppeling inlogt: daar zit geen mens achter die een code kan invoeren. Een uitzondering wordt een probleem als niemand weet dat hij bestaat, wie de eigenaar is en welke aanvullende maatregel eromheen staat. Het verschil zit dus niet in de uitzondering zelf, maar in de vraag of hij beheerd wordt.

Wat zet ik in een uitzonderingsregister?

Vier dingen zijn genoeg om te beginnen: om welk account het gaat, waarom het buiten MFA valt, wie de eigenaar is en welke aanvullende maatregel geldt. Die laatste kan bijvoorbeeld zijn dat inloggen alleen vanuit bepaalde locaties of netwerken mag. Zet er ook een datum bij waarop je de regel opnieuw bekijkt, want een uitzondering verloopt niet van zichzelf.

Telt sms als MFA?

Technisch gezien wel: een account dat met sms is ingesteld, vraagt een tweede stap. Maar sms geldt als een oudere vorm van verificatie. Of zo'n account in je overzicht als 'MFA aan' of als uitzondering verschijnt, hangt af van waar je kijkt. Daarom is het verstandig om bij een controle niet alleen te kijken welke accounts geen MFA hebben, maar ook welke accounts alleen sms gebruiken.

Hoe vaak moet ik de lijst met uitzonderingen doorlopen?

Elk kwartaal of elk halfjaar is in de meeste organisaties werkbaar. Belangrijker dan de frequentie is dat het moment vastligt en dat iemand het in zijn agenda heeft. Loop de lijst daarnaast door na een project, een migratie of een wissel van beheerder, want dat zijn precies de momenten waarop nieuwe uitzonderingen ontstaan.

Weet je wat je met recht kunt verklaren?

Een uitzondering is geen fout. Niet weten welke uitzonderingen er zijn, is dat wel. Wil je weten waar in jouw omgeving beleid en inrichting uit elkaar lopen, dan kijken we daar graag een keer samen naar.
Solipsis

Hogeweg 89
5301 LK Zaltbommel
t: +31(0)88 599 16 08
e: info@solipsis.nl
KvK 30247316
btw NL819968122B01

Zorgeloos werken met

Kom werken bij Solipsis

Aantoonbaar veilig

Solipsis ISO 27001